Wat is aansprakelijkheid?

Wat is aansprakelijkheid (vzw)?

Aansprakelijkheid is afgeleid van het woord "aanspreken".

Indien een bepaalde persoon "aansprakelijk" is, bedoelt men hiermee dat deze persoon aangesproken kan worden wanneer hij of zij bepaalde tekortkomingen heeft begaan. De aansprakelijk gestelde persoon zal de tekortkomingen moeten rechtzetten en/of herstellen.

We gaan twee punten verder verdiepen om een duidelijker beeld te kunnen geven van het begrip "aansprakelijkheid":

  • het begrip "aansprakelijkheid"
  • soorten aansprakelijkheid

Het begrip "aansprakelijkheid"

Wat houdt aansprakelijkheid in?

  • Wie kan aansprakelijk zijn?

Zowel een natuurlijke persoon als een rechtspersoon kan in principe aansprakelijk zijn. Met andere woorden: zowel een persoon van vlees en bloed als een juridisch gecreërde persoon (vzw, bwba, nv, enz.).

  • Voor welke tekortkomingen kan men aansprakelijk zijn?

De tekortkomingen kunnen zich op verschillende vlakken situeren: Contractueel vlak (huurovereenkomst), buitencontractueel (schade) en strafrechtelijk vlak (verkeerswet sancties).

  • Hoe kan men iemand aansprakelijk stellen?

In de eerste plaats kan men uiteraard vriendelijk vragen om zijn of haar tekortkoming recht te zetten. Deze handelswijze is mogelijk bij tekortkomingen op contractueel en buitencontractueel vlak.
Soms zal het echter nodig zijn om via de rechtbank iemand aansprakelijk te stellen voor veroorzaakte schade. Dit is verplicht bij strafrechtelijke tekortkomingen, maar zal vaak ook een uitweg zijn bij contractuele en buitencontractuele tekortkomingen.

  • Hoe moet men de tekortkomingen rechtzetten en/of herstellen?

Het rechtzetten kan op verschillende manieren gebeuren.
Bij contractuele tekortkomingen kan de rechtzetting bestaan uit het dwingen van het uitvoeren van het contract, het ontbinden van het contract, het betalen van een schadevergoeding, enz.
Bij buitencontractuele tekortkomingen bestaat de rechtzetting meestal uit het betalen van een schadevergoeding.
Bij strafrechtelijke tekortkomingen moet men een sanctie ondergaan. Deze bestaat vaak uit een gevangenisstraf, boete, rijverbod, alternatieve straffen, enz. Daarbuiten zal het vaak voorkomen dat men schade heeft veroorzaakt, wat uiteraard moet worden rechtgezet of hersteld. Dit zal dan een buitencontractuele tekortkoming vormen. Wanneer het slachtoffer deze schade wil laten rechtzetten of herstellen, moet hij zich "burgerlijke partij" stellen.

Soorten aansprakelijkheid

Men kan drie soorten aansprakelijkheid onderscheiden: contractuele aansprakelijkheid, buitencontractuele aansprakelijkheid en strafrechtelijke aansprakelijkheid.

Contractuele aansprakelijkheid

Wanneer men wordt aangesproken voor contractuele tekortkomingen, spreekt men van "contractuele aansprakelijkheid".
Om contractueel aangesproken te worden, moet er aan twee voorwaarden voldaan worden:

  • een contract of overeenkomst

Vooraleer men iemand kan aanspreken voor contractuele tekortkomingen moet er sprake zijn van een contract of overeenkomst.
In de meeste gevallen is het duidelijk dat er een overeenkomst wordt afgesloten (bv. aankoop van een huis). Soms staan we er zelfs niet bij stil dat we een overeenkomst afsluiten (bv. aankoop van een brood bij de bakker).
Een contract kan zowel schriftelijk als mondeling worden afgesloten.
Sommige vaak voorkomende overeenkomsten:

koop- of verkoop overeenkomst
huur- of verhuurovereenkomst
aannemingsovereenkomst
leningsovereenkomst
lastgevingsovereenkomst
licentieovereenkomst
franchising
financieringsovereenkomst
...

  • een tekortkoming

Om contractueel aansprakelijk gesteld te kunnen worden, moet men een tekortkoming begaan. Indien men de verplichting van de overeenkomst niet nakomt, spreekt men van een contractuele tekortkoming (behalve in het geval van overmacht).

Buitencontractuele aansprakelijkheid

Bij deze aansprakelijkheid is er geen sprake van een contract of een overeenkomst. Het betreft hier veroorzaakte schade die gecompenseerd moet worden. Het gevolg van de buitencontractuele aansprakelijkheid bestaat in een vergoeding van de veroorzaakte schade.

Twee belangrijke elementen:

  • er is geen contract of overeenkomst

Bij buitencontractuele aansprakelijkheid is er geen contract of overeenkomst of kan men het bewijs ervan niet leveren.

  • een tekortkoming

De tekortkoming bestaat erin dat een persoon een fout maakt of iets niet deed wat hij had moeten doen. Deze fout is dus de oorzaak van een schade.
De basisregel inzake buitencontractuele aansprakelijkheid vindt men terug in artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek: "Elke daad van de mens, waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht diegene  door wiens schuld de schade ontstaan is, deze te vergoeden".

Artikel 1382 bevat drie voorwaarden:

       1.   Fout

Schending van een specifieke regels (overtreding wet) of schending van een zorgvuldigheidsnorm (niet handelen als gemiddelijk redelijk en normaal voorzichtig persoon = gedrag van goede huisvader) 

       2.  Schade

Er wordt een bepaalde schade vereist, die men moet kunnen bewijzen. Deze schade kan zowel moreel als materieel zijn. De schade kan actueel of toekomstig zijn, zolang het gaat over een zeker gevolg van een actuele toestand.

      3.  Oorzakelijk verband tussen fout en schade

Er moet ook een oorzakelijk verband zijn tussen de fout en de schade. Dit zal zijn wanneer de fout een noodzakelijke voorwaarde is, zonder dewelke de schade zoals ze zich heeft voorgedaan niet zou zijn opgetreden.

Strafrechtelijke aansprakelijkheid

Men is strafrechtelijk aansprakelijk indien men een inbreuk maakt op een strafwet.
Voorbeelden hiervan zijn:

  • verkeersovertredingen
  • overtredingen milieuwetgeving
  • doodslag
  • moord

Onbeperkte toegang tot vereniginginfo.be artikels? Registreer jezelf nu.

Bij het nemen van een abonnement op vereniginginfo krijg je toegang tot een heel wat artikels vol interessante thema's, schema's, filmpjes,...

Registreer jezelf nu