Persoonlijke aansprakelijkheid bestuurder van de vzw (deel 1)

Algemene regel

De algemene regel luidt dat de vzw aansprakelijk is voor de tekortkomingen van haar bestuurders. Deze algemene regel moet echter worden genuanceerd.
De bestuurders van een vzw hebben de taak om deze te besturen, waardoor ze over het vermogen van de vzw beschikken. Indien het bestuur van de vzw vrij zou zijn van enig risico, zouden de bestuurders kwistig kunnen omspringen met het vermogen van de vzw en hierbij onnodige risico's nemen. Dit zou uiteraard de vzw niet ten goede komen.

Om die reden heeft men een aantal persoonlijke aansprakelijkheidsgronden ingevoerd voor de bestuurders van een vzw, waardoor een bestuurder in bepaalde gevallen persoonlijk aansprakelijk gesteld kan worden.
In de eerste plaats kan de bestuurder aangesproken worden door de vzw zelf. Daarnaast zijn er de gevallen waarin derden bestuurders persoonlijk aansprakelijk kunnen stellen.

De risico's

Een bestuurder kent verschillende gevaren om persoonlijk aansprakelijk gesteld te kunnen worden.
Meer informatie:

  • Interne aansprakelijkheid
  • Externe aansprakelijkheid
  • Strafrechtelijke aansprakelijkheid
  • Aansprakelijkheid voor fiscale en sociale schulden van de vzw

Interne aansprakelijkheid

Een bestuurder kan aangesproken worden door de vzw zelf. De aansprakelijkheid wegens bestuursfouten is een contractuele aansprakelijkheid. Bestuurders worden immers benoemd door de algemene vergadering, waarna ze hun mandaat aanvaarden. Door deze bevestiging ontstaat er een contract tussen de vzw en de besturder. Dat contract is een "gemengd contract" met bepaalde kenmerken van lastgeving en zal naar behoren moeten worden uitgevoerd.
Indien de bestuurder dit contract niet nakomt, kan de bestuurder hiervoor door de vzw zelf persoonlijk aansprakelijk gesteld worden.

Wanneer is er interne aansprakelijkheid?

in drie gevallen zal er sprake zijn van interne aansprakelijkheid voor bestuurders:

  • door bestuursfouten

Een bestuursfout komt voor wanneer een bestuurder in de uitoefening van zijn mandaat tekortkomt aan de verplichting om de vzw zorgvuldig te besturen, zoals van een normaal en zorgvuldig bestuurder in die positie redelijkerwijze verwacht kan worden. Een bestuursfout kan bestaan uit een beslissing, handeling, stilzitten, onvoorzichtigheid, vergetelheid, enz.

Wanneer de rechter de bestuursfout beoordeeld, zal hij zich in de plaats van de bestuurder op het moment van de "fout" moeten stellen. De rechter kan bovendien rekening houden met verschillende elementen, zoals de vorming van de bestuurder, de bezoldigheid van het mandaat, enz.
Voorbeelden van bestuursfouten zijn:

  1. ondertekening van contracten met duidelijk nadelige voorwaarden voor de vzw
  2. gebruik van goederen voor een doel dat vreemd is aan het maatschappelijke doel van de vzw
  3. het bestuur verwaarlozen
  4. geen brandverzekering afsluiten
  5. ...
  • door schending vzw-wetgeving (vzw-wet en de KB's)

De vzw zal de schending moeten kunnen aantonen, evenals de schade en het oorzakelijke verband tussen de schending en de schade. Telkens wanneer een bestuurders de verplichtingen in de wetgeving schendt, kan de vzw hem hiervoor aansprakelijk stellen.
De belangrijkste schendingen zijn:

  1. het niet aanpassen van de statuten aan de vzw-wetgeving
  2. het niet voeren van de juiste en verplicht opgelegde boekhouding
  3. het niet neerleggen van een ledenlijst
  4. het niet bijhoude van een vzw-dossier op de zetel van de vzw
  5. ...
  • door de schending van de statuten

De vzw zal de schending moeten kunnen aantonen, evenals de schade en het oorzakelijke verband tussen de schending en de schade. De statuten kunnen bijkomende verplichtingen bevatten.
De belangrijkste schendingen zijn:

  1. het niet respecteren van strenge meerderheden en/of aanwezigheidsquorum
  2. het niet nakomen van bijkomende verplichtingen opgelegd in de statuten
  3. het benoemen van een dagelijks bestuur of een orgaan van vertegenwoordiging, wanneer de statuten dit niet voorzien
  4. ...

Welke bestuurder loopt gevaar?

In principe is iedere bestuurder individueel aansprakelijk. Men kan namelijk alleen de bestuurder aanspreken die de bestuurdersfout heeft begaan of de vzw-wetgeving en/of statuten heeft geschonden.
Op dit principe staan echter twee uitzonderingen:

  • gemeenschappelijke fout

Meerdere bestuurders samen, of de hele raad van bestuur maken bepaalde fouten. In dit geval kan men ze in solidum aanspreken. Hiermee bedoelt men dat de vzw elk van hen kan aanspreken voor het gehele bedrag van de schade. De aangesproken bestuurder kan dan achteraf het overige deel terugeisen bij de andere bestuurders.
In de praktijk zal dit vaak voorkomen, aangezien de raad van bestuur haar bevoegdheden als een college uitoefent. Hiermee bedoelen we dat enkele met alle bestuurders samen de bevoegheden kunnen uitgeoefend worden.
Voorbeelden van gemeenschappelijke fouten zijn:

  1. samen beslissen om voereenkomsten aan te gaan die de vzw onmogelijk kan nakomen
  2. het bestuur van de vzw verwaarlozen door niet meer samen te komen
  3. ...
  • samenlopende fouten

We spreken van samenlopende fouten indien verschillende bestuurders fouten maken en zonder de fout van één van de bestuurders, de fout van een ander bestuurder niet zou hebben volstaan om de schade te veroorzaken.

Wie kan tegen de bestuurder vorderen?

De interne aansprakelijkheidsvordering kan enkel worden ingesteld door de vzw zelf. De algemene vergadering zal hiervoor moeten beslissen. De vzw zal wel steeds een fout, schade en het oorzakelijke verband tussen beiden moeten kunnen aantonen.

Hoe kan een bestuurder reageren?

Men kan in de eerste plaats aantonen dat men geen aandeel had in de fout of schending.
Vervolgens kan men bewijzen dat de bestuurder de fout of de schending op een raad van bestuur heeft aangehaald en laten opnemen in de notulen. De bestuurder kan zich niet verweren door te stellen dat hij niet op de hoogte is van zijn verplichtingen en/of de statuten van de vzw. 

Externe aansprakelijkheid

Een bestuurder kan ook worden aangesproken door een derde. Met deze heeft de bestuurder persoonlijk geen contractuele band. Deze derde zal de bestuurder dan ook moeten aanspreken op basis van de buitencontractuele aansprakelijkheid.

Wanneer is er externe aansprakelijkheid?

In twee gevallen zal er externe aansprakelijkheid van de bestuurder zijn.

Aansprakelijkheid door buitencontractuele tekortkoming t.o.v. derden

Om van een buitencontractuele tekortkoming te kunnen spreken, moet er voldaan zijn aan:

  • de derde moet een persoonlijke fout van de bestuurder bewijzen

De persoonlijke fout kan bestaan uit de schending van een wettelijke norm of uit de schending van een algemene zorgvuldigheidsnorm. Voorbeelden hiervan zijn: schending van de verplichting om SABAM te betalen, voeren van een zwarte boekhouding, het niet betalen van belastingen, het schenden van milieuwetgeving ,...

  •     de derde moet zijn schade bewijzen
  •     de derde moet het oorzakelijke verband tussen de fout en de schade bewijzen

Aansprakelijkheid door het niet nakomen van contracten door de vzw

Indien de derde een contract afsluit met een vzw, is die vzw in principe gehouden om dat contract na te komen. Toch bestaat er een situatie waarbij een bestuurder van een vzw toch persoonlijk aansprakelijk gesteld kan worden om de gevolgen van een contract met de vzw na te komen.
De voorwaarden hiervoor zijn: de derde moet een contractspartij zijn van de vzw, het contract tussen de vzw en de derde wordt niet naar behoren uitgevoerd, waardoor er schade ontstaat voor de derde (deze kan men verhalen op de vzw), er wordt tevens een buitencontractuele tekortkoming begaan door de desbetreffende bestuurder persoon, waardoor er een zekere schade ontstaat voor de derde, maar de schade is niet dezelfde schade als die hiervoor (deze schade kan men niet verhalen op de vzw) en de desbetreffende bestuurder moet een uitvoerende taak hebben.

Welke bestuurder loopt gevaar?

De bestuurder is in principe individueel aansprakelijk. Voor de uitzonderingen op dit principe verwijzen we naar de fiche over de interne aansprakelijkheid.

Wie kan een vordering instellen tegen de bestuurder?

Derden kunnen een externe aansprakelijkheidsvordering instellen tegen een bestuurder. Derden zijn werkende en toegetreden leden van de vzw, de leveranciers, de fiscus, de overheid, ...


Onbeperkte toegang tot vereniginginfo.be artikels? Registreer jezelf nu.

Bij het nemen van een abonnement op vereniginginfo krijg je toegang tot een heel wat artikels vol interessante thema's, schema's, filmpjes,...

Registreer jezelf nu