Aansprakelijkheid van de vzw zelf

De algemene regel

Wat?

De algemene regel gaat als volgt: "Indien leden of (dagelijks) bestuurders bepaalde tekortkomingen begaan, dan kan alleen de vzw worden aangesproken om deze tekortkomingen recht te zetten en/of te compenseren". Met andere woorden: de leden en de (dagelijks) bestuurders lopen IN PRINCIPE geen risico.

Indien de vzw een contractuele overeenkomst niet kan nakomen, kan men in principe enkel de vzw aanspreken. Indien ze fouten maken in hun opdracht, zullen deze fouten in principe toegerekend worden aan de vzw.

Waarom?

De bovenstaande algemene regel wat de leden en de bestuurders betreft is een gevolg van twee belangrijke kenmerken van een vzw:

  • de rechtspersoon

Omdat de vzw een rechtspersoon is, bestaat de vzw juridisch gezien. De vzw kan daarom deelnemen aan het rechtsverkeer alsof de vzw een mens van vlees en bloed zou zijn (contracten afsluiten, mensen tewerkstellen, enz.). De vzw heeft ook een eigen aansprakelijkheid (die losstaat van de leden van de vzw- en een eigen vermogen (waardoor ze zelf kan bezitten).

  • De orgaantheorie

Om effectief deel te kunnen nemen aan het rechtsverkeer moet de vzw wel een beroep doen op de leden en bestuurders van de vzw. Het zijn de leden en de bestuurders die contracten zullen afsluiten in naam en voor rekening van de vzw.

In de praktijk? 

Door de rechtspersoonlijkheid wordt er als het ware een muur gebouwd tussen enerzijds de leden en bestuurders en anderzijds de buitenwereld. Bij tekortkomingen kan men enkel de vzw zelf aanspreken en niet de bestuurders of de leden, aangezien die zich achter "de muur" bevinden. De rechtspersoonlijkheid verlegt het risico van de individuele leden en bestuurders naar de vzw zelf.

Toch zijn er een aantal belangrijke uitzonderingen. In bepaalde omstandigheden ontstaan er zogenaamde "gaten" in de muur tussen de buitenstaanders en de leden of bestuurders van de vzw. Hierdoor kan men deze laatsten toch persoonlijk kunnen aanspreken.

Gevolgen van de algemene regel

De vzw is dus in principe aansprakelijk voor de tekortkomingen van haar leden en (dagelijks) bestuurders. Men kan zich afvragen welke tekortkomingen de leden en bestuurders van de vzw allemaal kunnen begaan, waardoor de vzw aansprakelijk gesteld kan worden.

Contractuele aansprakelijkheid

De vzw is aldus aansprakelijk voor contractuele verbintenissen die worden aangegaan in naam en voor rekening van de vzw door leden, (dagelijks) bestuurders en/of  bevoegde derden.
Om van contractuele aansprakelijkheid te kunnen spreken, moeten er twee voorwaarden zijn vervuld:

  • een contract of overeenkomst aangegaan in naam en voor rekening van de vzw

De vzw kan, net zoals een natuurlijke persoon, contractuele verbintenissen aangaan. Deze contractuele verbintenissen worden aangegaan door de personen die de vzw vertegenwoordigen.
In principe is dat de raad van bestuur, die in naam en voor rekening van de vzw bepaalde contractuele verbintenissen aangaat. Hiervoor is in principe de meerderheid van de handtekeningen van de bestuurders nodig. Aangezien dit tijdrovend is, kan men dit op drie manieren oplossen: meerhandtekeningenclausule in de statuten (beperkt aantal handtekeningen van bestuurders volstaat),orgaan van vertegenwoordiging, aparte volmachten (een beslissing van de raad van bestuur om volmachten te geven aan bestuurders of derden).

  • een tekortkoming

Doordat er een contractuele verbintenis werd aangegaan in naam en voor rekening van de vzw door leden, bestuurders en/of bevoegde derde, is de vzw gebonden door die overeenkomst. Indien de verplichtingen daarin dan niet worden nagekomen door de vzw, zal deze aangesproken worden.

Buitencontractuele aansprakelijkheid

De vzw is ook aansprakelijk voor fouten, die worden gemaakt door leden en (dagelijks) bestuurders,. Met andere woorden: de buitencontractuele aansprakelijkheid van de vzw.
Voor deze aansprakelijkheid kunnen we ook twee voorwaarden herkennen:

  • er is geen contract of overeenkomst
  • een tekortkoming

De tekortkoming bestaat er in dat een persoon een fout maakt, wat de oorzaak is van een schade. Dit is de toepassing van het principe van artikel 1382 BW.
Indien deze tekortkoming werd begaan door een lid of bestuurder in de uitoefening van hun opdracht, zal men deze ten minste kunnen toerekenen aan de vzw zelf.

Strafrechtelijke aansprakelijkheid

Men kan een vzw ook strafrechtelijk aanspreken. Indien men strafrechtelijk aansprakelijk gesteld wordt, zal men een boete moeten betalen. Artikel 5 Strafwetboek stelt als volgt: "Een rechtspersoon is strafrechtelijk verantwoordelijk voor misdrijven die hetzij een intrinsiek verband hebben met de verwezenlijking van zijn doel of de waarneming van zijn belangen, of die, naar blijkt uit de concrete omstandigheden, voor zijn rekening zijn gepleegd".

Voorwaarden?

Artikel 5 van het Strafwetboek bevat drie voorwaarden:

  • er moet een misdrijf gepleegd zijn

Dit is een inbreuk op een strafrechtelijke bepaling.

  • het misdrijf moet onder te brengen zijn in bepaalde situaties

Voor een vzw strafrechtelijk te kunnen aanspreken, moet het misdrijf onder één van deze drie situaties vallen: misdrijf heeft intrinsiek verband met de verwezenlijking van het doel, misdrijf heeft intrinsiek verband met de waarneming van de belangen van de vzw of het misdrijf is gepleegd voor rekening van de rechtspersoon.

  • het morele element

Er moet sprake zijn van een opzettelijke beslissing, onachtzaamheid of nalatigheid in de vzw. Het morele element ontbreek wanneer de organen alles gedaan hebben om het misdrijf te voorkomen.

Uitzonderingen?

We kunnen echter ook bepaalde uitzonderingen aanhalen op de strafrechtelijke aansprakelijkheid van een vzw:

  • de vzw is strafrechtelijk aansprakelijk samen met een natuurlijke persoon

Voor bovenstaande uitzondering moet er aan bepaalde voorwaarden voldaan worden: de tussenkomende natuurlijke persoon moet persoonlijk geïdentificeerd worden (anders blijft de vzw aansprakelijk), de rechtspersoon wordt verantwoordelijk gesteld UITSLUITEND omwiille van de tussenkomst van de natuurlijke persoon en de natuurlijke persoon heeft de inbreuk wetens en willens began (met kennis van zaken).

  • de vzw is niet aansprakelijk voor een msdrijf

Onder bepaalde voorwaarden ontsnapt de vzw toch aan aansprakelijkheid, hoewel bovenstaande voorwaarden vervuld zijn. De natuurlijke rechtspersoon zal dan strafrechtelijk aansprakelijk zijn. Dit komt voor in de hierboven opgesomde gevallen en wanneer de natuurlijke persoon de zwaarste fout heeft begaan (de fout die de beslissende rol heeft gespeeld bij het totstandkomen van het misdrijf).

Bescherm uw vzw

In bepaalde gevallen kan een vzw zware financiële klappen krijgen wanneer ze aansprakelijk gesteld wordt. Dit kan in sommige gevallen zelfs leiden tot het einde van uw vzw. Des te meer redenen om u vzw te beschermingen tegen potentiële aansprakelijkheidsgronden.
We kunnen hierover drie mogelijke gronden aanhalen:

  • zorg voor een financieel gezonde vzw

Iedereen heeft belang bij een financieel gezonde vzw. Ten eerste kunnen dan de activiteiten waarvoor de vzw werd opgericht, worden voortgezet. Verder zullen derden minder snel geneigd zijn om op zoek te gaan naar de mogelijkheden om leden en bestuurders persoonlijk aansprakelijk te stellen.

  • sluit verzekeringen af

De vzw zal aansprakelijk zijn voor fouten die kunnen worden toegerekend aan bv. haar leden en bestuurders. Deze fouten kunnen schade verrichten aan buitenstaanders. Daarom is het van het allergrootste belang dat de vzw verzekerd is. De schade zal dan immers, minstens voor een gedeelte, door de verzekering worden gedragen. Met andere woorden: het vermogen van de vzw blijft onaangetast.

Iedere vzw die met vrijwilligers werkt, moet verplicht een burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering afsluiten, met uitzondering van de contractuele aansprakelijkheid. Deze verzekering dekt de schade aan derden die is ontstaan door fouten van vrijwilligers.
Daarnaast is ook de verzekering objectieve aansprakelijkheid na brand en ontploffing een verplichte verzekering.
Elke organisatie is vrij om nog bijkomende verzekeringen af te sluiten (lichamelijke ongevallenverzekering, rechtsbijstandsverzekering, ...).

De volgende verzekeringen zijn zeker en vast aan te raden, maar niet wettelijk verplicht:

  1. burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering voor leden/bestuurders
  2. verzekering voor bestuurdersaansprakelijkheid
  3. verzekering georganiseerd vrijwilligerswerk
  4. brandverzekering
  5. verzekeringen voor motorvoertuigen
  6. rechtsverzekeringen
  7. verzekeringen voor tijdelijke evenementen
  8. rechtsbijstand
  • vermijd strafrechtelijke inbreuken

Net als elke goede burger moet ook een vzw ervoor zorgen dat geen strafrechtelijke inbreuken worden gemaakt.


Onbeperkte toegang tot vereniginginfo.be artikels? Registreer jezelf nu.

Bij het nemen van een abonnement op vereniginginfo krijg je toegang tot een heel wat artikels vol interessante thema's, schema's, filmpjes,...

Registreer jezelf nu